Nietzsche şöyle der:
“Delilik bireyde nadirdir. Ama gruplarda, partilerde ve çağlarda kural haline gelir.”
Bu cümle modern insanın karar alma psikolojisinin en kısa özetlerinden biridir.
Belirsizlik arttığında insanlar daha rasyonel davranmazlar. Akıl yürütme durur. Daha kolektif davranırlar.
Çünkü belirsizlik düşünmeyi zorlaştırır.
Bu yüzden insanlar çoğu zaman kendi analizlerini yapmak yerine çoğunluğun kararını takip ederler. Buna sürü davranışı desek yanlış olur mu bilmiyorum.

Freud ise bu durumu daha sert bir şekilde açıklar.
Grup Psikolojisi ve Ego Analizi’nde Freud, bireyin bir grubun parçası olduğunda tek başınayken sahip olduğu eleştirel düşünme kapasitesinin bir kısmını askıya aldığını söyler. Grup bireyi yükseltmez. Çoğu zaman onu grubun ortalama seviyesine doğru aşağı çeker.
Başka bir deyişle:
Kalabalık büyüdükçe düşünce çoğu zaman basitleşir.
Ekip çalışması iyi diye biliriz. Belki de her zaman değildir.

Son günlerde sosyal medyada dolaşan o penguen görüntüsü bu durumu ilginç bir şekilde hatırlattı.
Bir penguen sürüsü denize doğru ilerlerken içlerinden biri sürüden ayrılıp ters yöne, dağlara doğru yürüyordu.
Bu durumu da romantize etmekte pek mahir davrandık tabi.
“Nihilist penguen.”
Sürüye başkaldıran bir varoluş filozofu.
Olumlayıp da yapamadığımız, ruhumuza ve kişiliğimize cam kırıkları gibi saplanan ne varsa, hepsini bir penguene yükleyip onu varoluşsal önderimiz yaptık. Herkes de o penguende kendi yarım kalmışlığını buldu.
Gerçekten yararlarımıza iyi geldi.
Ama konunun uzmanı bilim insanlarının yorumu çok daha sade. Büyük ihtimalle o penguen bir düşünür ya da filozof değil. Muhtemelen yön duygusu bozulmuş bir hayvan. Yani romantize edilen sahne aslında trajik basit bir hikâye.

Diğer pek çok konuda olduğu gibi ERP seçim süreçlerinde ise genellikle tam tersi yaşanır. İnsanlar ve şirketler, sürüden ayrılan penguen gibi davranmaz. Tam tersine, sürünün içinde kalmayı tercih eder.

Malumumuz olan cümleler ve itiraf edilemeyen değerlendirmeler:
“Rakiplerimiz bunu kullanıyormuş.”
“Bizim sektörde herkes bunu alıyor.”
“En çok tercih edilen buymuş.”

Belirsizlik ve bilgisizlik, bir kez daha karar almayı; gruba dahil olmak ve onun kararını ödünç almak şekline çevirmiştir.
Analiz yapılmadan. Süreç haritası çıkarılmadan. Gerçek ihtiyaç anlaşılmadan…
Çünkü sürü güven üretir.

ERP, bir organizasyonun iş yapma biçimini yeniden tasarlamaktır. Bu bir kültür meselesidir ve şirketlerin kültürleri nadiren birbirine çok benzerdir. Bu yüzden bu ödünç alma işinin baş ağrıtacağı nerede ise kesindir.

Ama sürü psikolojisi bu farkı görmez.
Sürü sadece yönü görür.